Search
Close this search box.
  1. Hetsen & Visschers
  2. >
  3. Nieuws
  4. >
  5. Mensen moeten zélf ervaren...

Mensen moeten zélf ervaren wat laaggeletterdheid inhoudt.

Begin dit jaar presenteerde de Onderwijsinspectie een rapport met daarin cijfers over laaggeletterdheid onder mbo-studenten. Deze cijfers zijn verontrustend. In één jaar tijd hebben 6.000 mbo’ers hun diploma behaald met een onvoldoende voor het centraal examen Nederlands en zij stromen laaggeletterd het onderwijs uit. Voor Lammie Prins, projectleider generiek onderwijs op het Deltion College in Zwolle, gaf dit  mede de doorslag om zich actief in te zetten om laaggeletterdheid op haar school bespreekbaar te maken. Zij schakelde daarvoor onder andere de hulp in van Hetsen & Visschers training en acteursbureau.

“Wij vinden het in Nederland heel belangrijk dat iedereen gelijke kansen heeft, maar laaggeletterden hebben niet dezelfde kansen als mensen die wél voldoende kunnen lezen of schrijven. En dat was voor mij de aanleiding om me hierin te verdiepen”, legt Lammie uit.

Lezen, schrijven, rekenen én digitale vaardigheden
“De inspectierapporten van 2022 en 2023 bevestigden waar ik als voormalig docent Nederlands al langer mee bezig was. We hadden ons ondersteuningsaanbod al geëvalueerd en de coronaperiode maakte het onderwerp laaggeletterdheid ook nog eens extra zichtbaar en waarschijnlijk groter. We hebben een opdracht vanuit het ministerie om inclusief onderwijs te bieden. Maar als er een groot deel van de studenten laaggeletterd is, is er geen sprake van gelijkheid of inclusief onderwijs.

Laaggeletterdheid omvat niet alleen het onvoldoende kunnen lezen en schrijven, maar het gaat ook over rekenen en digitale vaardigheden. Studenten werden in de coronatijd op al deze punten nogal op de proef gesteld. Ze moesten veel lesstof zelf lezen, alle stof werd digitaal aangeboden deze moesten ze ordenen ergens opslaan. Daarnaast moesten ze digitaal hun werk inleveren. En we gingen er maar vanuit dat het hebben van een laptop de enige voorwaarde was voor het digitale onderwijs. Dat bleek dus niet het geval. Er zijn veel digitale vaardigheden nodig voor effectief digitaal onderwijs.”

De laatste kans
Het mbo-onderwijs lijkt de laatste stop in de reguliere onderwijslijn om iets te doen aan het verbeteren van de basisvaardigheden, zoals laaggeletterdheid ook wel wordt aangeduid. Lammie ziet dat als een uitdaging: “Een veel gehoorde opmerking is dat basisvaardigheden in het basis- en voortgezet onderwijs thuishoren. Maar dat impliceert niet dat het mbo hier geen aandacht aan moet besteden. Wij zijn juist dé laatste kans om er iets aan te doen in het reguliere onderwijs. Dus die neem ik heel serieus. Het is de taak van docenten om alle leerlingen en studenten voor te bereiden op het leven en daar horen de basisvaardigheden zoals lezen, schrijven, rekenen én digitale vaardigheden bij.”

Op de agenda
“Als projectleider generiek onderwijs bij het Deltion College had ik contact met veel verschillende mensen binnen onze organisatie. Ik kon op de achtergrond goed onderzoeken hoe het er binnen onze onderwijsorganisatie voor stond en welke behoeften er waren. Bovendien schuif ik, vanuit mijn functie, regelmatig aan bij het directie-overleg en zo lukte het me om laaggeletterdheid hier op de agenda te krijgen.”

En de behandeling in het directie-overleg ging op een bijzondere manier. Lammie: “Ik weet hoe belangrijk het is dat mensen zelf ervaren wat het betekent om laaggeletterd te zijn. Pas dan groeit het echte bewustzijn. Dus heb ik met mijn collega Hella Wolschrijn ons eigen  studentenportaal bekeken en er een bericht vanaf gehaald. In dit bericht maakten we alle woorden boven B1-niveau zwart en lieten de teksten vervolgens lezen aan de directie. Uiteraard schrokken zij hiervan. De teksten waren helemaal niet leesbaar. Daarna lieten we feiten en infographics zien met cijfers uit onderzoeken over laaggeletterdheid in het mbo-onderwijs. Deze presentatie én het rapport van de Onderwijsinspectie was voldoende om een ‘go’ te krijgen voor ons plan om de beperkte basisvaardigheden binnen onze onderwijsorganisatie aan te gaan pakken.”

Plan van aanpak
De strijdvaardige Lammie maakte, na dit commitment van het management, een plan van aanpak waarin bewustwording, herkenning en scholing een groot onderdeel vormen. “Doordat ik uitgebreid onderzoek had gedaan, veel mensen had gesproken én dit ook allemaal had gedocumenteerd, had ik de problemen binnen ons onderwijs al aardig gestructureerd in beeld gebracht. Ik heb daarnaast veel contacten gelegd met externe betrokkenen zoals de Stichting Lezen en Schrijven en Hetsen & Visschers. Zij ondersteunen ons bij de uitvoering van ons plan waarmee we de bewustwording en professionalisering rondom laaggeletterdheid gaan vergroten.”

Voorstelling op maat
Lammie kwam in aanraking met Hetsen & Visschers tijdens de voorstelling ‘Laaggeletterd’ in Hardenberg. “Ik was meteen onder indruk. Deze informatieve voorstelling was voor werkgevers en er werden vier werksituaties nagebootst. Maar ik vond de manier waarop dit gebracht werd door de acteurs zo herkenbaar en zo authentiek, dat ik Hetsen & Visschers gevraagd heb of het mogelijk was de voorstelling aan te passen naar onze onderwijssituatie met studenten. En dat deden ze. Zo kregen we een op maat gemaakt regietheater voor alle type medewerkers van het Deltion College.”

De juiste snaar raken
Het was een groot succes. Deltion College ontwikkelde meerdere persona’s op maat. Twee van deze persona’s vormden een belangrijk onderdeel in het regietheater. Twee trainingsacteurs hielden een monoloog in de rol van student met beperkte basisvaardigheden. Na de monologen werd het publiek actief betrokken bij mogelijke scenario’s voor de studenten en voor docenten die met hen in gesprek zouden gaan. Lammie: ”De boodschap kwam echt binnen bij mijn collega’s. Dat had uiteraard te maken met de herkenning van de situatie, maar vooral met de acteurs van Hetsen & Visschers. Je merkt dat zij zo enorm bekend zijn met dit onderwerp en met de doelgroep dat ze precies de juiste snaar weten te raken. Er ontstond tijdens deze voorstelling een heel prettige interactie tussen mijn collega’s en de acteurs”.

Borging
Om te voorkomen dat deze aanpak van laaggeletterdheid een eenmalige actie werd, heeft Lammie in het plan meerdere stappen beschreven. Naast het regietheater van Hetsen & Visschers, worden er voor docenten ook bewustwordingsworkshops verzorgd met de Escape Koffers van Stichting Lezen en Schrijven. Naar aanleiding van deze workshops is er een groep docenten opgestaan die zich nu actief bezighoudt met laaggeletterdheid binnen het Deltion College.  Lammie noemt deze club het interne bondgenootschap: “Het afgelopen jaar stond in het teken van bewustwording. Maar het gaat er natuurlijk om dat we méér doen dan alleen de professionals trainen om laaggeletterdheid te herkennen. De hele organisatie moet in feite veranderen, wat een flinke uitdaging is. We willen werken naar een passend scholingsaanbod, binnen het vakonderwijs met meer aandacht voor taalontwikkeling. En daarnaast moeten we ook zorgen dat laaggeletterdheid bespreekbaar wordt gemaakt door docenten. En dat is niet heel eenvoudig.”

“In februari volgend jaar gaan we daarvoor gesprekstrainingen aanbieden aan onze collega’s. Want hoe spreek je op een effectieve manier met je studenten over hun gebrek aan basisvaardigheden? Ook dit doen wij weer samen met Hetsen & Visschers. Uiteraard kijken we ook naar de studenten zelf. Hoe ervaren zij het onderwerp laaggeletterdheid en onze aandacht hiervoor? We hebben met de Raad van Advies de bewustwordingsworkshop gedaan. Bij deze bijeenkomst was ook de directie, het CvB, de Studentenraad en de Ondernemingsraad aanwezig. Iedereen reageerde erg positief op de plannen en ontwikkelingen.”

Het Deltion College is niet uniek in de aanpak van laaggeletterdheid, maar is op dit moment wel één van de weinige onderwijsorganisaties die dit onderwerp zo structureel aanpakken. Laaggeletterdheid is nog steeds een taboeonderwerp. En bij veel onderwijsinstellingen blijkt het lastig om commitment van het management te krijgen.

Tip voor onderwijsorganisaties
Lammie heeft nog een tip voor onderwijsorganisaties die aan de slag willen met laaggeletterdheid: “Als je aan de slag gaat met basisvaardigheden, schets dan eerst het grotere plaatje. Het waarom. Het gaat er niet alleen om dat studenten meer gaan lezen. Het gaat erom dat ze daardoor beter voorbereid zijn op het leven en meer gelijke kansen hebben. Als die drijfveer duidelijk is, dan is het belangrijk in stappen te werken. Zorg eerst voor bewustwording, werk daarna aan bespreekbaarheid en zorg tot slot voor professionalisering. Daarnaast is het essentieel om zowel intern als extern een goed netwerk om je heen te creëren met collega’s en partners waarmee je kunt samenwerken. En Hetsen & Visschers is hierin een hele fijne samenwerkingspartner.”

Recente artikelen

Blijf vooraan staan!

Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en blijf op de hoogte.